Cookie sozlamalari

Qaysi cookie fayllariga ruxsat berishni oʻzingiz tanlaysiz. Tanlovni istalgan payt oʻzgartirish mumkin.

Zarur

Doim yoqilgan

Tanlangan tilni va cookie boʻyicha qaroringizni eslab qoladi, shakllarni avtomatik soʻrovlardan himoya qiladi. Ularsiz sayt ishlamaydi, shuning uchun oʻchirib boʻlmaydi.

Analitika

Yandex Metrika va Google Analytics 4 tashriflarni hisoblaydi: qaysi sahifalar oʻqilgani va saytga qayerdan kirilgani. Sahifadagi harakatlar yozib olinmaydi. Ruxsat bermaguningizcha bu xizmatlar yuklanmaydi.

BFQ sifatini tekshirish: xariddan oldin 6 qadam

BFQ sifatini tekshirish 6 qadamda: license.gov.uz dagi ruxsatnoma, oʻzbekcha yorliq, ishlab chiqaruvchi, tarkib, laboratoriya tahlili va sotuvchi.

Dori vositasi emas

BFQ sifatini tekshirish uchun xariddan oldin 10–15 daqiqa va olti qadam yetarli: license.gov.uz reyestridan ruxsatnomani topish, oʻzbek tilidagi yorliqni oʻqish, ishlab chiqaruvchini, bir porsiyadagi tarkibni, laboratoriya tahlillarini va sotuvchini tekshirish. Bu qadamlarning hech biri qoʻshimcha aynan sizga mos kelishini kafolatlamaydi. Lekin ular birgalikda soxta mahsulotlar, noqonuniy olib kirilgan tovarlar va insofsiz vaʼdalardan saqlanishga yordam beradi.

1-qadam. Reyestrdan ruxsatnomani toping

Oʻzbekistonda BFQni ishlab chiqarish va olib kirish uchun ruxsatnoma kerak. Uni Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi beradi, BFQlarning davlat reyestrini ham shu qoʻmita yuritadi. Ruxsatnoma 5 yil amal qiladi.

Ruxsat beruvchi hujjatlar license.gov.uz axborot tizimida eʼlon qilinadi, u yerda ochiq reyestr bor. Undan qanday foydalanish kerak:

  • hujjatni qadoqdagi yoki sotuvchi saytidagi maʼlumotlar — ruxsatnoma raqami, ishlab chiqaruvchi nomi boʻyicha toping;
  • qadoqda yoki saytda QR-kod boʻlsa, havolani oching va u boshqa saytga emas, aynan license.gov.uz ga olib borishiga ishonch hosil qiling;
  • mahsulot nomi, ishlab chiqaruvchi yoki ariza beruvchi, faoliyat turi (ishlab chiqarish yoki olib kirish) va hujjat sanasini solishtiring; ruxsatnoma 5 yilga berilgani uchun sanaga qarab muddati tugamaganini bilish oson.

Sotuvchi ruxsatnoma raqamini ayta olmasa yoki hujjat topilmasa, bu xariddan voz kechish uchun jiddiy sabab.

Esda tuting: ruxsatnoma — qonuniy sotuvning majburiy sharti, sifat belgisi yoki taʼsir isboti emas. U faqat mahsulot ovqatga qoʻshimcha sifatida belgilangan tartib-taomildan oʻtganini tasdiqlaydi.

2-qadam. Oʻzbek tilidagi yorliqni oʻqing

Davlat tili haqidagi qonunga koʻra korxonalar ishlab chiqargan mahsulot davlat tilida va boshqa tillarda yorliq, yoʻriqnoma va etiketka bilan taʼminlanadi. Isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonun ham tovar haqidagi maʼlumotni davlat tilida berishni talab qiladi. BFQga ruxsatnoma olish uchun esa davlat tilidagi maʼlumotlar yozilgan qadoq loyihasi hujjatlar toʻplamiga kiradi.

Isteʼmolchilar huquqlari toʻgʻrisidagi qonun tovar haqidagi maʼlumotda nimalar boʻlishi kerakligini sanab oʻtadi. BFQ qadogʻida quyidagilarni qidiring:

  • mahsulot nomi;
  • meʼyoriy hujjat — standart yoki texnik shartlar belgisi;
  • tarkibi va qoʻllash usuli;
  • ishlab chiqarilgan sana va yaroqlilik muddati;
  • saqlash sharoitlari;
  • xavfsiz foydalanish qoidalari, qarshi koʻrsatmalar;
  • ishlab chiqaruvchining nomi va manzili.

Yorligʻi faqat chet tilida boʻlgan, oʻzbekcha matni yoʻq import mahsulot uning qonuniy olib kirilganiga shubha qilish uchun sabab boʻladi.

3-qadam. Ishlab chiqaruvchini tekshiring

Qadoqda ishlab chiqaruvchining nomi va manzili boʻlishi kerak. Ularni ruxsatnoma bilan solishtiring: qutidagi kompaniya va reyestrdagi kompaniya bir xil boʻlishi lozim.

Soʻng ishlab chiqaruvchi haqiqatan mavjudligi va u bilan bogʻlanish mumkinligiga ishonch hosil qiling: manzil, telefon, rasmiy sayt yoki sahifa bormi. Kompaniya qanchalik ochiq boʻlsa, tarkib yoki partiya haqida savol berish shunchalik oson.

Bu nega muhimligini Raqobatni rivojlantirish qoʻmitasi amaliyotidagi misol koʻrsatadi. 2025-yilda qoʻmita bir BFQni tekshirgan: uning qadoq dizayni va yoʻriqnomasi kelishuvsiz oʻzgartirilgan, mahsulotning bir varianti esa ruxsatnomasiz ishlab chiqarilgan. Mahsulotni chakana savdodan olib qoʻyish talab qilingan. Ruxsatnoma olingandan keyin BFQ yorligʻini oʻzboshimchalik bilan oʻzgartirib boʻlmaydi: u kelishilgan nusxaga mos boʻlishi kerak.

4-qadam. Bir porsiyadagi tarkibni oʻrganing

Yaxshi yorliq «bitta tabletka yoki kapsulada nimadan qancha bor» degan savolga javob beradi. Quyidagilarga eʼtibor bering:

  • har bir faol komponentning milligrammi — bitta tabletka yoki kapsulada va tavsiya etilgan kunlik miqdorda;
  • oʻsimlik komponentlari — turning lotincha nomi va shakli: kukunmi yoki ekstraktmi; ekstrakt boʻlsa, undagi taʼsir qiluvchi moddalar miqdori koʻrsatilgani yaxshi;
  • yordamchi moddalar — shakar, kraxmal, boʻyoqlar; bu biror moddani koʻtara olmaydiganlar uchun muhim;
  • qabul qilish usuli — kuniga necha tabletka va qancha muddat.

Ikki xil yozuvni solishtiring. «Oʻsimlik ekstrakti — 100 mg, shu jumladan taʼsir qiluvchi modda — 10 mg» degan yozuv nimani qancha olayotganingizni aytadi. Tarkib roʻyxatidagi oddiy oʻsimlik nomi esa deyarli hech narsa demaydi. Masalan, Ekdiyan tabletkalari tarkibi yorliqda har bir komponent boʻyicha milligrammda koʻrsatilgan. Bu BFQ, dori vositasi emas.

Har bir komponent miqdori koʻrsatilmagan «maxsus aralashmalar», hech qanday tasdiqsiz «100 foiz tabiiy» yoki «nojoʻya taʼsiri yoʻq» degan soʻzlar sizni ogohlantirishi kerak. Qadoqda koʻrsatilgan miqdordan hech qachon oshirib qabul qilmang.

5-qadam. Laboratoriya tahlillari haqida soʻrang

Ruxsatnoma olish uchun akkreditlangan laboratoriyaning kimyoviy tarkib haqidagi xulosasi va toksikologik-gigiyenik hisobot kerak. Lekin bu tahlil ruxsatnoma rasmiylashtirilayotganda qilinadi, xomashyo va ishlab chiqarish esa partiyadan partiyaga oʻzgarishi mumkin.

Shuning uchun sotuvchidan partiya tahlili natijalarini soʻrang. Bunday hujjatda partiya raqami, laboratoriya, usul (masalan, HPLC — yuqori samarali suyuqlik xromatografiyasi) va topilgan taʼsir qiluvchi moddalar miqdori koʻrsatiladi.

Bu qanchalik muhimligini mustaqil tekshiruvlar koʻrsatadi. 2023-yilda JAMA Network Open jurnalida chop etilgan tadqiqotda oʻsimlik komponentli 57 ta sport qoʻshimchasi oʻrganilgan:

  • 40 foizida yorliqda yozilgan komponent umuman topilmagan;
  • faqat 11 foizida miqdor yorliqdagidan koʻpi bilan 10 foizga farq qilgan;
  • 12 foizida AQShda qoʻshimchalar uchun taqiqlangan moddalar aniqlangan.

Sportchilar uchun qoʻshimcha xavf ham bor — ifloslangan qoʻshimchadan bilmagan holda taqiqlangan moddani qabul qilib qoʻyish. Xalqaro Olimpiya qoʻmitasi sportchilarga har qanday qoʻshimchani faqat mutaxassis bilan maslahatlashgandan keyin qabul qilishni tavsiya qiladi.

6-qadam. Qayerdan sotib olayotganingizni oʻylang

Sotuvchi kimligi aniq boʻlgan joydan xarid qilish ishonchliroq: dorixonalar, ishlab chiqaruvchi yoki uning rasmiy vakilining sayti, rekvizitlari koʻrsatilgan doʻkonlar. Sotuvchi tovar haqida davlat tilida ishonchli maʼlumot berishi shart. Maʼlumot toʻliq yoki ishonchli boʻlmasa, xaridor shartnomani bekor qilish va zararni qoplashni talab qilishga haqli.

Marketpleyslarda sotuvchi kartochkasini oching: u yerda faqat doʻkon nomi emas, kompaniya nomi va rekvizitlari ham boʻlishi kerak.

Quyidagilarni koʻrsangiz, ehtiyot boʻling:

  • kompaniya nomi, manzili va telefoni yoʻq ijtimoiy tarmoq akkaunti;
  • kasallikni davolash yoki «kafolatlangan natija» haqidagi vaʼdalar;
  • tuzalish hikoyalari, «oldin va keyin» sharhlari, xaridorlarning minnatdorchiliklari;
  • bosim: «oxirgi qadoqlar qoldi», «chegirma faqat bugun».

«Reklama toʻgʻrisida»gi Qonun BFQ reklamasida davolovchi xususiyatlar haqida taassurot uygʻotishni, tuzalish holatlariga va xaridorlar minnatdorchiligiga havola qilishni taqiqlaydi. Sotuvchi bularning barchasidan foydalansa, u allaqachon qonunni buzmoqda va bu uning vijdonliligi haqida oʻylab koʻrishga sabab. Chek va qadoqni qabul qilish tugaguncha saqlang.

Muhim. Hatto tekshirilgan BFQ ham dori vositasi emas va davolash oʻrnini bosmaydi. Turkiston ayugasi ekstrakti saqlagan BFQ homiladorlik va emizish davrida, shuningdek 7 yoshgacha boʻlgan bolalarga tavsiya etilmaydi. Surunkali kasalligingiz boʻlsa yoki dori qabul qilsangiz, shifokor bilan maslahatlashing. Homiladorlik va emizish davrida boshqa har qanday qoʻshimchani qabul qilishdan oldin ham shifokor bilan maslahatlashing.

BFQ sifatini tekshirish: qisqa nazorat roʻyxati

BFQ sotib olishdan oldin olti savolga javob bering:

  1. license.gov.uz reyestrida hujjat topildimi va mahsulot nomi mos keladimi?
  2. Qadoqda oʻzbek tilida toʻliq maʼlumot bormi?
  3. Ishlab chiqaruvchi va uning manzili koʻrsatilganmi, ular ruxsatnomaga mos keladimi?
  4. Har bir komponentning bir porsiyadagi miqdori yozilganmi?
  5. Sotuvchi partiya tahlilini koʻrsata oladimi?
  6. Sotuvchi kimligi aniqmi va u davolashni vaʼda qilmayaptimi?

Qaysidir savolga javob «yoʻq» boʻlsa, xaridni kechiktirib, tafsilotlarni aniqlagan maʼqul.

Savol-javob

Oʻzbekistonda BFQ ruxsatnomasini qayerdan tekshirish mumkin?

license.gov.uz saytidagi ruxsat beruvchi hujjatlar reyestridan. Hujjatni qadoqdagi yoki sotuvchi saytidagi maʼlumotlar boʻyicha toping yoki QR-koddagi havolani oching, soʻng mahsulot nomi va ishlab chiqaruvchini solishtiring.

BFQning ruxsatnomasi boʻlsa, demak u taʼsir qiladimi?

Yoʻq. Ruxsatnoma mahsulot ovqatga qoʻshimcha sifatida belgilangan tartib-taomildan oʻtganini tasdiqlaydi. U hech qanday taʼsirni isbotlamaydi: BFQ dori vositasi emas.

Oʻzbek tilidagi maʼlumot majburiymi?

Ha. Davlat tili haqidagi va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisidagi qonunlar tovar haqidagi maʼlumotni davlat tilida berishni talab qiladi. Boshqa tillarda qoʻshimcha ravishda berilishi mumkin.

Manbalar

  1. Ruxsat beruvchi hujjatlar reyestri, license.gov.uz axborot tizimi
  2. Vazirlar Mahkamasining 18.12.2024-yildagi 847-son qarori, 63-ilova: BFQni olib kirish va ishlab chiqarishga ruxsatnoma uchun hujjatlar (lex.uz)
  3. «Isteʼmolchilarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonun, 26.04.1996, 221-I, 6-modda (lex.uz)
  4. «Davlat tili haqida»gi Qonun, 21-modda (lex.uz)
  5. «Reklama toʻgʻrisida»gi Qonun, 07.06.2022, OʻRQ-776, 35-modda (lex.uz)
  6. Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi: BFQ ishlab chiqarishdagi qoidabuzarliklar, 04.09.2025
  7. Cohen P. A. et al. Presence and Quantity of Botanical Ingredients With Purported Performance-Enhancing Properties in Sports Supplements. JAMA Network Open, 2023
  8. Maughan R. J. et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. British Journal of Sports Medicine, 2018

Maqola maʼlumot uchun moʻljallangan va shifokor maslahati oʻrnini bosmaydi. Ekdiyan — biologik faol qoʻshimcha, dori vositasi emas. Tahririyat siyosati

Mundarija

  1. 1-qadam. Reyestrdan ruxsatnomani toping
  2. 2-qadam. Oʻzbek tilidagi yorliqni oʻqing
  3. 3-qadam. Ishlab chiqaruvchini tekshiring
  4. 4-qadam. Bir porsiyadagi tarkibni oʻrganing
  5. 5-qadam. Laboratoriya tahlillari haqida soʻrang
  6. 6-qadam. Qayerdan sotib olayotganingizni oʻylang
  7. BFQ sifatini tekshirish: qisqa nazorat roʻyxati