Cookie sozlamalari

Qaysi cookie fayllariga ruxsat berishni oʻzingiz tanlaysiz. Tanlovni istalgan payt oʻzgartirish mumkin.

Zarur

Doim yoqilgan

Tanlangan tilni va cookie boʻyicha qaroringizni eslab qoladi, shakllarni avtomatik soʻrovlardan himoya qiladi. Ularsiz sayt ishlamaydi, shuning uchun oʻchirib boʻlmaydi.

Analitika

Yandex Metrika va Google Analytics 4 tashriflarni hisoblaydi: qaysi sahifalar oʻqilgani va saytga qayerdan kirilgani. Sahifadagi harakatlar yozib olinmaydi. Ruxsat bermaguningizcha bu xizmatlar yuklanmaydi.

BFQ va dori farqi: Oʻzbekiston qonunchiligi nima deydi

BFQ va dori farqi Oʻzbekiston qonunlari boʻyicha: vazifasi, roʻyxatdan oʻtkazish, sinovlar, sotish joyi va 2024–2026-yillardagi reklama qoidalari.

Dori vositasi emas

BFQ va dori farqi, avvalo, ularning vazifasi va bozorga chiqish yoʻlida. Oʻzbekiston qonuniga koʻra dori vositasi kasalliklarning oldini olish, tashxis qoʻyish va davolash uchun moʻljallangan, samaradorlik va xavfsizlik maʼlumotlari asosida davlat roʻyxatidan oʻtadi va faqat dorixonalarda sotiladi. BFQ — ovqatga qoʻshiladigan biologik faol qoʻshimcha: unga sanitariya-epidemiologiya xizmati ruxsatnoma beradi, u davolashni vaʼda qila olmaydi, reklamasida esa dori vositasi emasligi albatta aytilishi shart.

BFQ va dori farqi: qisqacha

Dori vositasi BFQ
Vazifasi kasallikning oldini olish, tashxis va davolash ovqatlanishga qoʻshimcha
Bozorga chiqishga kim ruxsat beradi Sogʻliqni saqlash vazirligi: roʻyxatdan oʻtkazish va roʻyxatdan oʻtganlik guvohnomasi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik qoʻmitasi: davlat roʻyxati va ruxsatnoma
Qanday maʼlumotlar kerak klinikagacha va klinik sinovlar tarkibning laboratoriya tahlili, toksikologik-gigiyenik baho, samaradorlikni tajriba modellarida baholash
Qayerda sotiladi faqat dorixonalarda dorixonalarda va boshqa savdo shoxobchalarida, jumladan onlayn
Nima vaʼda qilinadi kasalliklarda qoʻllashga koʻrsatmalar davolash haqidagi vaʼdalar taqiqlangan

Quyida har bir band va 2024–2026-yillarda nima oʻzgargani haqida batafsil.

Qonunga koʻra dori vositasi nima

Asosiy hujjat — 1997-yilda qabul qilingan va keyinchalik oʻzgartirishlar kiritilgan dori vositalari haqidagi qonun (415-I-son). Unga koʻra dori vositalari — bir yoki bir nechta dorivor moddalar asosida tayyorlangan va kasalliklarning oldini olish, tashxis qoʻyish hamda davolash uchun qoʻllashga ruxsat etilgan vositalar.

Dori bemorga yetib borishidan oldin bir necha bosqichdan oʻtadi:

  • Sinovlar. Odamlarda klinik sinovlar oʻtkazish haqidagi qarorni Sogʻliqni saqlash vazirligi qabul qiladi. Bunga klinikagacha oʻrganishda olingan xavfsizlik va samaradorlik natijalari hamda ehtimoliy xavf kutilayotgan foydadan ancha past ekani haqidagi maʼlumotlar asos boʻladi.
  • Roʻyxatdan oʻtkazish. Davolash, profilaktika va tashxis vositalari majburiy roʻyxatdan oʻtkaziladi. Vazirlik roʻyxatdan oʻtganlik guvohnomasini beradi — bu hujjat dorini tibbiyotda qoʻllash huquqini tasdiqlaydi. Maʼlumotlar dori vositalarining davlat reyestriga kiritiladi.
  • Sotish. Dori vositalari faqat dorixona muassasalari orqali sotiladi. Roʻyxatdan oʻtmagan dorilarni sotish taqiqlangan.

BFQ nima va u bozorga qanday chiqadi

BFQ — ovqatga qoʻshiladigan biologik faol qoʻshimcha. Rasmiy hujjatlarda u aynan shunday ataladi. Bu davolash vositasi emas, balki oziq-ovqat mahsulotidir.

BFQni bozorga chiqarish bilan Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi shugʻullanadi. Qoʻmita toʻgʻrisidagi nizomga (Vazirlar Mahkamasining 29.01.2025-yildagi 48-son qarori) koʻra, u BFQlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazadi, ularning davlat reyestrini yuritadi hamda olib kirish va ishlab chiqarish uchun ruxsatnoma beradi.

Ruxsatnoma uchun hujjatlar roʻyxati Vazirlar Mahkamasining 18.12.2024-yildagi 847-son qarori bilan belgilangan. Oʻzbekistonda ishlab chiqarish uchun quyidagilar kerak:

  • davlat tilidagi maʼlumotlar yozilgan qadoq yoki uning loyihasi;
  • tarkibi va qoʻllash boʻyicha yoʻriqnoma, oʻsimlik qismlari boʻlsa — ularning lotincha botanik nomlari;
  • inson organizmi uchun samaradorlikni tajribaviy laboratoriya modellashtirish usulida baholash xulosasi;
  • akkreditlangan laboratoriyaning kimyoviy tarkib — faol va yordamchi moddalar haqidagi xulosasi;
  • akkreditlangan laboratoriyaning toksikologik-gigiyenik baholash hisoboti;
  • milliy standart hamda Bosh davlat sanitariya vrachi bilan kelishilgan texnologik yoʻriqnoma va mahsulot formulasi.

Olib kirish uchun standart va formula oʻrniga xavfsizlik sertifikati yoki ishlab chiqaruvchi davlatda roʻyxatdan oʻtganlik guvohnomasi talab qilinadi. Ariza 15 ish kunida koʻrib chiqiladi, ruxsatnoma 5 yil amal qiladi.

Dalillar darajasidagi farqqa eʼtibor bering. Ruxsatnoma olish uchun ishlab chiqaruvchi tarkib haqidagi hujjatlar va laboratoriya xulosalarini topshiradi; klinik sinovlar oʻtkazilmaydi.

2024–2026-yillarda nima oʻzgardi

Soʻnggi ikki yilda BFQ qoidalari sezilarli yangilandi:

  • 2024-yil dekabrida. Sanitariya-epidemiologiya xizmatining ruxsat berish tartib-taomillari haqidagi 2016-yilgi eski nizom oʻz kuchini yoʻqotdi. Endi BFQni olib kirish va ishlab chiqarishga ruxsatnoma ruxsat berish tartib-taomillari toʻgʻrisidagi yagona nizom asosida maxsus elektron tizim orqali rasmiylashtiriladi (847-son qaror).
  • 2025-yil yanvarida. Qoʻmita toʻgʻrisidagi yangi nizom BFQlarni davlat roʻyxatidan oʻtkazish va reyestrini yuritishni qoʻmita zimmasiga yukladi (48-son qaror).
  • 2026-yil martida. Prezidentning 05.03.2026-yildagi PF-35-son Farmoni keyingi qadamlarni belgiladi. 2027-yil 1-yanvardan «Tegishli ishlab chiqarish amaliyoti» (GMP) milliy sertifikatiga ega korxonalarga oʻz liniyalarida BFQ ishlab chiqarishga ruxsat beriladi. 2028-yil 1-yanvardan BFQga ruxsatnoma olish uchun Xatarlar tahlili va kritik nazorat nuqtalari (HACCP) tizimi talab qilinadi, BFQlar esa majburiy raqamli markirovkadan oʻtkaziladi.
  • 2026-yil aprelida. Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi BFQ sifatida sotilgan mahsulot tarkibi dorixonadagi dori bilan bir xil chiqqan holat haqida xabar berdi. Qoʻmita materiallarni Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik qoʻmitasiga yuborib, avval roʻyxatdan oʻtgan BFQlarni xatlovdan oʻtkazishni soʻradi.

Oxirgi misol asosiy narsani koʻrsatadi: BFQ va dori oʻrtasidagi chegara qadoqdagi yozuv bilan emas, tarkib va vazifa bilan belgilanadi. Mahsulot tarkibida dorivor moddalar boʻlsa, u dori vositasi sifatida roʻyxatdan oʻtishi kerak.

BFQ reklamasi: qonun nimani taqiqlaydi

BFQ reklamasini «Reklama toʻgʻrisida»gi Qonunning 35-moddasi tartibga soladi. Reklama:

  • mahsulot dori vositasi ekanligi yoki davolovchi xususiyatlarga egaligi haqida taassurot uygʻotmasligi;
  • uni qoʻllash natijasida odamlar davolangani yoki ahvoli yaxshilangani haqidagi aniq holatlarga havola qilmasligi;
  • xaridorlarning minnatdorchilik bildirishlarini oʻz ichiga olmasligi;
  • sogʻlom ovqatlanishdan voz kechishga undamasligi;
  • dori vositalariga nisbatan ustunlik koʻrsatish uchun oʻtkazilgan tadqiqotlar yoki davlat roʻyxatiga olinganlik faktiga havola qilmasligi;
  • voyaga yetmaganlar uchun moʻljallanmagan mahsulot reklamasida bolalar tasviridan foydalanmasligi kerak.

BFQning har bir reklamasi mahsulot dori vositasi emasligi haqidagi ogohlantirish bilan berilishi shart. BFQ reklamasi boʻyicha ragʻbatlantiruvchi aksiyalar, masalan, yutuqli oʻyinlar oʻtkazish taqiqlangan.

Shuning uchun BFQ reklamasida va qadogʻida koʻpincha «Dori vositasi emas» degan yozuvni koʻrasiz. Masalan, bu yozuv Ekdiyan BFQ qutisida ham bor.

Muhim. BFQ kasalliklarni davolash uchun moʻljallanmagan va shifokor tayinlagan davolash oʻrnini bosmaydi. BFQ sababli dori qabul qilishni toʻxtatmang va dozani oʻzgartirmang. Turkiston ayugasi ekstrakti saqlagan BFQ homiladorlik va emizish davrida, shuningdek 7 yoshgacha boʻlgan bolalarga tavsiya etilmaydi. Surunkali kasalligingiz boʻlsa yoki dori qabul qilsangiz, shifokor bilan maslahatlashing. Homiladorlik va emizish davrida boshqa har qanday qoʻshimchani qabul qilishdan oldin ham shifokor bilan maslahatlashing.

Amalda BFQni doridan qanday farqlash mumkin

Xarid qilishdan oldin toʻrtta belgiga qarang:

  1. Yozuv. BFQ reklamasida «Dori vositasi emas» degan ogohlantirish albatta boʻladi.
  2. Hujjat. Dorida roʻyxatdan oʻtganlik guvohnomasi va dori vositalari davlat reyestrida yozuv boʻladi. BFQda — ruxsatnoma va BFQlar reyestrida yozuv.
  3. Vaʼdalar. Dori yoʻriqnomasida koʻrsatmalar — u tayinlanadigan kasalliklar va holatlar yoziladi. BFQ davolashni vaʼda qila olmaydi. Sotuvchi qoʻshimcha bilan kasallikni davolash mumkin desa, bu ehtiyot boʻlish uchun sabab.
  4. Sotish joyi. Dorilar faqat dorixonalarda sotiladi. BFQni dorixonada ham, oddiy doʻkonda ham, onlayn ham uchratish mumkin.

Xaridor uchun bu nimani anglatadi

BFQning ruxsatnomasi va davlat roʻyxatidan oʻtgani — qonuniy sotuvning majburiy sharti, alohida sifat belgisi yoki samaradorlik isboti emas. Ular mahsulot ovqatga qoʻshimcha sifatida belgilangan tartib-taomildan oʻtganini tasdiqlaydi, xolos.

BFQni tanlayotganda uni oziq-ovqat mahsuloti sifatida baholang: tarkibi qanday va qancha miqdorda, ishlab chiqaruvchi kim, oʻzbek tilida maʼlumot bormi, uni qayerdan va kimdan sotib olyapsiz. Davolash masalalarini esa shifokor bilan muhokama qiling.

Savol-javob

BFQ kasallikni davolay oladimi?

Yoʻq. Oʻzbekiston qonunchiligiga koʻra BFQ — ovqatga qoʻshiladigan qoʻshimcha, dori vositasi emas. Uning reklamasi davolovchi xususiyatlar haqida taassurot uygʻotmasligi kerak. Davolashni shifokor tayinlaydi.

Oʻzbekistonda BFQga ruxsatnomani kim beradi?

Sogʻliqni saqlash vazirligi huzuridagi Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi. BFQlarning davlat reyestrini ham shu qoʻmita yuritadi. Ruxsatnoma 5 yilga beriladi.

Nega BFQ faqat dorixonalarda sotilmaydi?

«Faqat dorixona orqali» degan qoida qonunda dori vositalari uchun belgilangan. BFQni savdo qoidalariga rioya qiladigan sotuvchilardan boshqa savdo shoxobchalarida, jumladan onlayn ham sotib olish mumkin.

Manbalar

  1. «Dori vositalari va farmatsevtika faoliyati toʻgʻrisida»gi Qonun, 25.04.1997, 415-I-son (lex.uz)
  2. Vazirlar Mahkamasining 29.01.2025-yildagi 48-son qarori: Sanitariya-epidemiologik osoyishtalik va jamoat salomatligi qoʻmitasi toʻgʻrisidagi nizom (lex.uz)
  3. Vazirlar Mahkamasining 18.12.2024-yildagi 847-son qarori, 63-ilova: BFQni olib kirish va ishlab chiqarish uchun ruxsatnoma pasporti (lex.uz)
  4. «Reklama toʻgʻrisida»gi Qonun, 07.06.2022, OʻRQ-776, 35-modda (lex.uz)
  5. Prezidentning 05.03.2026-yildagi PF-35-son Farmoni: dori-darmon sanoatida ishlab chiqarishni ragʻbatlantirish choralari (lex.uz)
  6. Raqobatni rivojlantirish va isteʼmolchilar huquqlarini himoya qilish qoʻmitasi: biologik faol qoʻshimcha dori vositasi sifatida sotilgan holat aniqlandi, 10.04.2026

Maqola maʼlumot uchun moʻljallangan va shifokor maslahati oʻrnini bosmaydi. Ekdiyan — biologik faol qoʻshimcha, dori vositasi emas. Tahririyat siyosati

Mundarija

  1. BFQ va dori farqi: qisqacha
  2. Qonunga koʻra dori vositasi nima
  3. BFQ nima va u bozorga qanday chiqadi
  4. 2024–2026-yillarda nima oʻzgardi
  5. BFQ reklamasi: qonun nimani taqiqlaydi
  6. Amalda BFQni doridan qanday farqlash mumkin
  7. Xaridor uchun bu nimani anglatadi