Cookie созламалари

Қайси cookie файлларига рухсат беришни ўзингиз танлайсиз. Танловни исталган пайт ўзгартириш мумкин.

Зарур

Доим ёқилган

Танланган тилни ва cookie бўйича қарорингизни эслаб қолади, шаклларни автоматик сўровлардан ҳимоя қилади. Уларсиз сайт ишламайди, шунинг учун ўчириб бўлмайди.

Аналитика

Yandex Metrika ва Google Analytics 4 ташрифларни ҳисоблайди: қайси саҳифалар ўқилгани ва сайтга қаердан кирилгани. Саҳифадаги ҳаракатлар ёзиб олинмайди. Рухсат бермагунингизча бу хизматлар юкланмайди.

БФҚ сифатини текшириш: хариддан олдин 6 қадам

БФҚ сифатини текшириш 6 қадамда: license.gov.uz даги рухсатнома, ўзбекча ёрлиқ, ишлаб чиқарувчи, таркиб, лаборатория таҳлили ва сотувчи.

Дори воситаси эмас

БФҚ сифатини текшириш учун хариддан олдин 10–15 дақиқа ва олти қадам етарли: license.gov.uz реестридан рухсатномани топиш, ўзбек тилидаги ёрлиқни ўқиш, ишлаб чиқарувчини, бир порциядаги таркибни, лаборатория таҳлилларини ва сотувчини текшириш. Бу қадамларнинг ҳеч бири қўшимча айнан сизга мос келишини кафолатламайди. Лекин улар биргаликда сохта маҳсулотлар, ноқонуний олиб кирилган товарлар ва инсофсиз ваъдалардан сақланишга ёрдам беради.

1-қадам. Реестрдан рухсатномани топинг

Ўзбекистонда БФҚни ишлаб чиқариш ва олиб кириш учун рухсатнома керак. Уни Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси беради, БФҚларнинг давлат реестрини ҳам шу қўмита юритади. Рухсатнома 5 йил амал қилади.

Рухсат берувчи ҳужжатлар license.gov.uz ахборот тизимида эълон қилинади, у ерда очиқ реестр бор. Ундан қандай фойдаланиш керак:

  • ҳужжатни қадоқдаги ёки сотувчи сайтидаги маълумотлар — рухсатнома рақами, ишлаб чиқарувчи номи бўйича топинг;
  • қадоқда ёки сайтда QR-код бўлса, ҳаволани очинг ва у бошқа сайтга эмас, айнан license.gov.uz га олиб боришига ишонч ҳосил қилинг;
  • маҳсулот номи, ишлаб чиқарувчи ёки ариза берувчи, фаолият тури (ишлаб чиқариш ёки олиб кириш) ва ҳужжат санасини солиштиринг; рухсатнома 5 йилга берилгани учун санага қараб муддати тугамаганини билиш осон.

Сотувчи рухсатнома рақамини айта олмаса ёки ҳужжат топилмаса, бу хариддан воз кечиш учун жиддий сабаб.

Эсда тутинг: рухсатнома — қонуний сотувнинг мажбурий шарти, сифат белгиси ёки таъсир исботи эмас. У фақат маҳсулот овқатга қўшимча сифатида белгиланган тартиб-таомилдан ўтганини тасдиқлайди.

2-қадам. Ўзбек тилидаги ёрлиқни ўқинг

Давлат тили ҳақидаги қонунга кўра корхоналар ишлаб чиқарган маҳсулот давлат тилида ва бошқа тилларда ёрлиқ, йўриқнома ва этикетка билан таъминланади. Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонун ҳам товар ҳақидаги маълумотни давлат тилида беришни талаб қилади. БФҚга рухсатнома олиш учун эса давлат тилидаги маълумотлар ёзилган қадоқ лойиҳаси ҳужжатлар тўпламига киради.

Истеъмолчилар ҳуқуқлари тўғрисидаги қонун товар ҳақидаги маълумотда нималар бўлиши кераклигини санаб ўтади. БФҚ қадоғида қуйидагиларни қидиринг:

  • маҳсулот номи;
  • меъёрий ҳужжат — стандарт ёки техник шартлар белгиси;
  • таркиби ва қўллаш усули;
  • ишлаб чиқарилган сана ва яроқлилик муддати;
  • сақлаш шароитлари;
  • хавфсиз фойдаланиш қоидалари, қарши кўрсатмалар;
  • ишлаб чиқарувчининг номи ва манзили.

Ёрлиғи фақат чет тилида бўлган, ўзбекча матни йўқ импорт маҳсулот унинг қонуний олиб кирилганига шубҳа қилиш учун сабаб бўлади.

3-қадам. Ишлаб чиқарувчини текширинг

Қадоқда ишлаб чиқарувчининг номи ва манзили бўлиши керак. Уларни рухсатнома билан солиштиринг: қутидаги компания ва реестрдаги компания бир хил бўлиши лозим.

Сўнг ишлаб чиқарувчи ҳақиқатан мавжудлиги ва у билан боғланиш мумкинлигига ишонч ҳосил қилинг: манзил, телефон, расмий сайт ёки саҳифа борми. Компания қанчалик очиқ бўлса, таркиб ёки партия ҳақида савол бериш шунчалик осон.

Бу нега муҳимлигини Рақобатни ривожлантириш қўмитаси амалиётидаги мисол кўрсатади. 2025-йилда қўмита бир БФҚни текширган: унинг қадоқ дизайни ва йўриқномаси келишувсиз ўзгартирилган, маҳсулотнинг бир варианти эса рухсатномасиз ишлаб чиқарилган. Маҳсулотни чакана савдодан олиб қўйиш талаб қилинган. Рухсатнома олингандан кейин БФҚ ёрлиғини ўзбошимчалик билан ўзгартириб бўлмайди: у келишилган нусхага мос бўлиши керак.

4-қадам. Бир порциядаги таркибни ўрганинг

Яхши ёрлиқ «битта таблетка ёки капсулада нимадан қанча бор» деган саволга жавоб беради. Қуйидагиларга эътибор беринг:

  • ҳар бир фаол компонентнинг миллиграмми — битта таблетка ёки капсулада ва тавсия этилган кунлик миқдорда;
  • ўсимлик компонентлари — турнинг лотинча номи ва шакли: кукунми ёки экстрактми; экстракт бўлса, ундаги таъсир қилувчи моддалар миқдори кўрсатилгани яхши;
  • ёрдамчи моддалар — шакар, крахмал, бўёқлар; бу бирор моддани кўтара олмайдиганлар учун муҳим;
  • қабул қилиш усули — кунига неча таблетка ва қанча муддат.

Икки хил ёзувни солиштиринг. «Ўсимлик экстракти — 100 мг, шу жумладан таъсир қилувчи модда — 10 мг» деган ёзув нимани қанча олаётганингизни айтади. Таркиб рўйхатидаги оддий ўсимлик номи эса деярли ҳеч нарса демайди. Масалан, Экдиян таблеткалари таркиби ёрлиқда ҳар бир компонент бўйича миллиграммда кўрсатилган. Бу БФҚ, дори воситаси эмас.

Ҳар бир компонент миқдори кўрсатилмаган «махсус аралашмалар», ҳеч қандай тасдиқсиз «100 фоиз табиий» ёки «ножўя таъсири йўқ» деган сўзлар сизни огоҳлантириши керак. Қадоқда кўрсатилган миқдордан ҳеч қачон ошириб қабул қилманг.

5-қадам. Лаборатория таҳлиллари ҳақида сўранг

Рухсатнома олиш учун аккредитланган лабораториянинг кимёвий таркиб ҳақидаги хулосаси ва токсикологик-гигиеник ҳисобот керак. Лекин бу таҳлил рухсатнома расмийлаштирилаётганда қилинади, хомашё ва ишлаб чиқариш эса партиядан партияга ўзгариши мумкин.

Шунинг учун сотувчидан партия таҳлили натижаларини сўранг. Бундай ҳужжатда партия рақами, лаборатория, усул (масалан, HPLC — юқори самарали суюқлик хроматографияси) ва топилган таъсир қилувчи моддалар миқдори кўрсатилади.

Бу қанчалик муҳимлигини мустақил текширувлар кўрсатади. 2023-йилда JAMA Network Open журналида чоп этилган тадқиқотда ўсимлик компонентли 57 та спорт қўшимчаси ўрганилган:

  • 40 фоизида ёрлиқда ёзилган компонент умуман топилмаган;
  • фақат 11 фоизида миқдор ёрлиқдагидан кўпи билан 10 фоизга фарқ қилган;
  • 12 фоизида АҚШда қўшимчалар учун тақиқланган моддалар аниқланган.

Спортчилар учун қўшимча хавф ҳам бор — ифлосланган қўшимчадан билмаган ҳолда тақиқланган моддани қабул қилиб қўйиш. Халқаро Олимпия қўмитаси спортчиларга ҳар қандай қўшимчани фақат мутахассис билан маслаҳатлашгандан кейин қабул қилишни тавсия қилади.

6-қадам. Қаердан сотиб олаётганингизни ўйланг

Сотувчи кимлиги аниқ бўлган жойдан харид қилиш ишончлироқ: дорихоналар, ишлаб чиқарувчи ёки унинг расмий вакилининг сайти, реквизитлари кўрсатилган дўконлар. Сотувчи товар ҳақида давлат тилида ишончли маълумот бериши шарт. Маълумот тўлиқ ёки ишончли бўлмаса, харидор шартномани бекор қилиш ва зарарни қоплашни талаб қилишга ҳақли.

Маркетплейсларда сотувчи карточкасини очинг: у ерда фақат дўкон номи эмас, компания номи ва реквизитлари ҳам бўлиши керак.

Қуйидагиларни кўрсангиз, эҳтиёт бўлинг:

  • компания номи, манзили ва телефони йўқ ижтимоий тармоқ аккаунти;
  • касалликни даволаш ёки «кафолатланган натижа» ҳақидаги ваъдалар;
  • тузалиш ҳикоялари, «олдин ва кейин» шарҳлари, харидорларнинг миннатдорчиликлари;
  • босим: «охирги қадоқлар қолди», «чегирма фақат бугун».

«Реклама тўғрисида»ги Қонун БФҚ рекламасида даволовчи хусусиятлар ҳақида таассурот уйғотишни, тузалиш ҳолатларига ва харидорлар миннатдорчилигига ҳавола қилишни тақиқлайди. Сотувчи буларнинг барчасидан фойдаланса, у аллақачон қонунни бузмоқда ва бу унинг виждонлилиги ҳақида ўйлаб кўришга сабаб. Чек ва қадоқни қабул қилиш тугагунча сақланг.

Муҳим. Ҳатто текширилган БФҚ ҳам дори воситаси эмас ва даволаш ўрнини босмайди. Туркистон аюгаси экстракти сақлаган БФҚ ҳомиладорлик ва эмизиш даврида, шунингдек 7 ёшгача бўлган болаларга тавсия этилмайди. Сурункали касаллигингиз бўлса ёки дори қабул қилсангиз, шифокор билан маслаҳатлашинг. Ҳомиладорлик ва эмизиш даврида бошқа ҳар қандай қўшимчани қабул қилишдан олдин ҳам шифокор билан маслаҳатлашинг.

БФҚ сифатини текшириш: қисқа назорат рўйхати

БФҚ сотиб олишдан олдин олти саволга жавоб беринг:

  1. license.gov.uz реестрида ҳужжат топилдими ва маҳсулот номи мос келадими?
  2. Қадоқда ўзбек тилида тўлиқ маълумот борми?
  3. Ишлаб чиқарувчи ва унинг манзили кўрсатилганми, улар рухсатномага мос келадими?
  4. Ҳар бир компонентнинг бир порциядаги миқдори ёзилганми?
  5. Сотувчи партия таҳлилини кўрсата оладими?
  6. Сотувчи кимлиги аниқми ва у даволашни ваъда қилмаяптими?

Қайсидир саволга жавоб «йўқ» бўлса, харидни кечиктириб, тафсилотларни аниқлаган маъқул.

Савол-жавоб

Ўзбекистонда БФҚ рухсатномасини қаердан текшириш мумкин?

license.gov.uz сайтидаги рухсат берувчи ҳужжатлар реестридан. Ҳужжатни қадоқдаги ёки сотувчи сайтидаги маълумотлар бўйича топинг ёки QR-коддаги ҳаволани очинг, сўнг маҳсулот номи ва ишлаб чиқарувчини солиштиринг.

БФҚнинг рухсатномаси бўлса, демак у таъсир қиладими?

Йўқ. Рухсатнома маҳсулот овқатга қўшимча сифатида белгиланган тартиб-таомилдан ўтганини тасдиқлайди. У ҳеч қандай таъсирни исботламайди: БФҚ дори воситаси эмас.

Ўзбек тилидаги маълумот мажбурийми?

Ҳа. Давлат тили ҳақидаги ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунлар товар ҳақидаги маълумотни давлат тилида беришни талаб қилади. Бошқа тилларда қўшимча равишда берилиши мумкин.

Манбалар

  1. Рухсат берувчи ҳужжатлар реестри, license.gov.uz ахборот тизими
  2. Вазирлар Маҳкамасининг 18.12.2024-йилдаги 847-сон қарори, 63-илова: БФҚни олиб кириш ва ишлаб чиқаришга рухсатнома учун ҳужжатлар (lex.uz)
  3. «Истеъмолчиларнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги Қонун, 26.04.1996, 221-I, 6-модда (lex.uz)
  4. «Давлат тили ҳақида»ги Қонун, 21-модда (lex.uz)
  5. «Реклама тўғрисида»ги Қонун, 07.06.2022, ЎРҚ-776, 35-модда (lex.uz)
  6. Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси: БФҚ ишлаб чиқаришдаги қоидабузарликлар, 04.09.2025
  7. Cohen P. A. et al. Presence and Quantity of Botanical Ingredients With Purported Performance-Enhancing Properties in Sports Supplements. JAMA Network Open, 2023
  8. Maughan R. J. et al. IOC consensus statement: dietary supplements and the high-performance athlete. British Journal of Sports Medicine, 2018

Мақола маълумот учун мўлжалланган ва шифокор маслаҳати ўрнини босмайди. Экдиян — биологик фаол қўшимча, дори воситаси эмас. Таҳририят сиёсати

Мундарижа

  1. 1-қадам. Реестрдан рухсатномани топинг
  2. 2-қадам. Ўзбек тилидаги ёрлиқни ўқинг
  3. 3-қадам. Ишлаб чиқарувчини текширинг
  4. 4-қадам. Бир порциядаги таркибни ўрганинг
  5. 5-қадам. Лаборатория таҳлиллари ҳақида сўранг
  6. 6-қадам. Қаердан сотиб олаётганингизни ўйланг
  7. БФҚ сифатини текшириш: қисқа назорат рўйхати