Cookie созламалари

Қайси cookie файлларига рухсат беришни ўзингиз танлайсиз. Танловни исталган пайт ўзгартириш мумкин.

Зарур

Доим ёқилган

Танланган тилни ва cookie бўйича қарорингизни эслаб қолади, шаклларни автоматик сўровлардан ҳимоя қилади. Уларсиз сайт ишламайди, шунинг учун ўчириб бўлмайди.

Аналитика

Yandex Metrika ва Google Analytics 4 ташрифларни ҳисоблайди: қайси саҳифалар ўқилгани ва сайтга қаердан кирилгани. Саҳифадаги ҳаракатлар ёзиб олинмайди. Рухсат бермагунингизча бу хизматлар юкланмайди.

БФҚ ва дори фарқи: Ўзбекистон қонунчилиги нима дейди

БФҚ ва дори фарқи Ўзбекистон қонунлари бўйича: вазифаси, рўйхатдан ўтказиш, синовлар, сотиш жойи ва 2024–2026-йиллардаги реклама қоидалари.

Дори воситаси эмас

БФҚ ва дори фарқи, аввало, уларнинг вазифаси ва бозорга чиқиш йўлида. Ўзбекистон қонунига кўра дори воситаси касалликларнинг олдини олиш, ташхис қўйиш ва даволаш учун мўлжалланган, самарадорлик ва хавфсизлик маълумотлари асосида давлат рўйхатидан ўтади ва фақат дорихоналарда сотилади. БФҚ — овқатга қўшиладиган биологик фаол қўшимча: унга санитария-эпидемиология хизмати рухсатнома беради, у даволашни ваъда қила олмайди, рекламасида эса дори воситаси эмаслиги албатта айтилиши шарт.

БФҚ ва дори фарқи: қисқача

Дори воситаси БФҚ
Вазифаси касалликнинг олдини олиш, ташхис ва даволаш овқатланишга қўшимча
Бозорга чиқишга ким рухсат беради Соғлиқни сақлаш вазирлиги: рўйхатдан ўтказиш ва рўйхатдан ўтганлик гувоҳномаси Санитария-эпидемиологик осойишталик қўмитаси: давлат рўйхати ва рухсатнома
Қандай маълумотлар керак клиникагача ва клиник синовлар таркибнинг лаборатория таҳлили, токсикологик-гигиеник баҳо, самарадорликни тажриба моделларида баҳолаш
Қаерда сотилади фақат дорихоналарда дорихоналарда ва бошқа савдо шохобчаларида, жумладан онлайн
Нима ваъда қилинади касалликларда қўллашга кўрсатмалар даволаш ҳақидаги ваъдалар тақиқланган

Қуйида ҳар бир банд ва 2024–2026-йилларда нима ўзгаргани ҳақида батафсил.

Қонунга кўра дори воситаси нима

Асосий ҳужжат — 1997-йилда қабул қилинган ва кейинчалик ўзгартиришлар киритилган дори воситалари ҳақидаги қонун (415-I-сон). Унга кўра дори воситалари — бир ёки бир нечта доривор моддалар асосида тайёрланган ва касалликларнинг олдини олиш, ташхис қўйиш ҳамда даволаш учун қўллашга рухсат этилган воситалар.

Дори беморга етиб боришидан олдин бир неча босқичдан ўтади:

  • Синовлар. Одамларда клиник синовлар ўтказиш ҳақидаги қарорни Соғлиқни сақлаш вазирлиги қабул қилади. Бунга клиникагача ўрганишда олинган хавфсизлик ва самарадорлик натижалари ҳамда эҳтимолий хавф кутилаётган фойдадан анча паст экани ҳақидаги маълумотлар асос бўлади.
  • Рўйхатдан ўтказиш. Даволаш, профилактика ва ташхис воситалари мажбурий рўйхатдан ўтказилади. Вазирлик рўйхатдан ўтганлик гувоҳномасини беради — бу ҳужжат дорини тиббиётда қўллаш ҳуқуқини тасдиқлайди. Маълумотлар дори воситаларининг давлат реестрига киритилади.
  • Сотиш. Дори воситалари фақат дорихона муассасалари орқали сотилади. Рўйхатдан ўтмаган дориларни сотиш тақиқланган.

БФҚ нима ва у бозорга қандай чиқади

БФҚ — овқатга қўшиладиган биологик фаол қўшимча. Расмий ҳужжатларда у айнан шундай аталади. Бу даволаш воситаси эмас, балки озиқ-овқат маҳсулотидир.

БФҚни бозорга чиқариш билан Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси шуғулланади. Қўмита тўғрисидаги низомга (Вазирлар Маҳкамасининг 29.01.2025-йилдаги 48-сон қарори) кўра, у БФҚларни давлат рўйхатидан ўтказади, уларнинг давлат реестрини юритади ҳамда олиб кириш ва ишлаб чиқариш учун рухсатнома беради.

Рухсатнома учун ҳужжатлар рўйхати Вазирлар Маҳкамасининг 18.12.2024-йилдаги 847-сон қарори билан белгиланган. Ўзбекистонда ишлаб чиқариш учун қуйидагилар керак:

  • давлат тилидаги маълумотлар ёзилган қадоқ ёки унинг лойиҳаси;
  • таркиби ва қўллаш бўйича йўриқнома, ўсимлик қисмлари бўлса — уларнинг лотинча ботаник номлари;
  • инсон организми учун самарадорликни тажрибавий лаборатория моделлаштириш усулида баҳолаш хулосаси;
  • аккредитланган лабораториянинг кимёвий таркиб — фаол ва ёрдамчи моддалар ҳақидаги хулосаси;
  • аккредитланган лабораториянинг токсикологик-гигиеник баҳолаш ҳисоботи;
  • миллий стандарт ҳамда Бош давлат санитария врачи билан келишилган технологик йўриқнома ва маҳсулот формуласи.

Олиб кириш учун стандарт ва формула ўрнига хавфсизлик сертификати ёки ишлаб чиқарувчи давлатда рўйхатдан ўтганлик гувоҳномаси талаб қилинади. Ариза 15 иш кунида кўриб чиқилади, рухсатнома 5 йил амал қилади.

Далиллар даражасидаги фарққа эътибор беринг. Рухсатнома олиш учун ишлаб чиқарувчи таркиб ҳақидаги ҳужжатлар ва лаборатория хулосаларини топширади; клиник синовлар ўтказилмайди.

2024–2026-йилларда нима ўзгарди

Сўнгги икки йилда БФҚ қоидалари сезиларли янгиланди:

  • 2024-йил декабрида. Санитария-эпидемиология хизматининг рухсат бериш тартиб-таомиллари ҳақидаги 2016-йилги эски низом ўз кучини йўқотди. Энди БФҚни олиб кириш ва ишлаб чиқаришга рухсатнома рухсат бериш тартиб-таомиллари тўғрисидаги ягона низом асосида махсус электрон тизим орқали расмийлаштирилади (847-сон қарор).
  • 2025-йил январида. Қўмита тўғрисидаги янги низом БФҚларни давлат рўйхатидан ўтказиш ва реестрини юритишни қўмита зиммасига юклади (48-сон қарор).
  • 2026-йил мартида. Президентнинг 05.03.2026-йилдаги ПФ-35-сон Фармони кейинги қадамларни белгилади. 2027-йил 1-январдан «Тегишли ишлаб чиқариш амалиёти» (GMP) миллий сертификатига эга корхоналарга ўз линияларида БФҚ ишлаб чиқаришга рухсат берилади. 2028-йил 1-январдан БФҚга рухсатнома олиш учун Хатарлар таҳлили ва критик назорат нуқталари (HACCP) тизими талаб қилинади, БФҚлар эса мажбурий рақамли маркировкадан ўтказилади.
  • 2026-йил апрелида. Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси БФҚ сифатида сотилган маҳсулот таркиби дорихонадаги дори билан бир хил чиққан ҳолат ҳақида хабар берди. Қўмита материалларни Санитария-эпидемиологик осойишталик қўмитасига юбориб, аввал рўйхатдан ўтган БФҚларни хатловдан ўтказишни сўради.

Охирги мисол асосий нарсани кўрсатади: БФҚ ва дори ўртасидаги чегара қадоқдаги ёзув билан эмас, таркиб ва вазифа билан белгиланади. Маҳсулот таркибида доривор моддалар бўлса, у дори воситаси сифатида рўйхатдан ўтиши керак.

БФҚ рекламаси: қонун нимани тақиқлайди

БФҚ рекламасини «Реклама тўғрисида»ги Қонуннинг 35-моддаси тартибга солади. Реклама:

  • маҳсулот дори воситаси эканлиги ёки даволовчи хусусиятларга эгалиги ҳақида таассурот уйғотмаслиги;
  • уни қўллаш натижасида одамлар даволангани ёки аҳволи яхшилангани ҳақидаги аниқ ҳолатларга ҳавола қилмаслиги;
  • харидорларнинг миннатдорчилик билдиришларини ўз ичига олмаслиги;
  • соғлом овқатланишдан воз кечишга ундамаслиги;
  • дори воситаларига нисбатан устунлик кўрсатиш учун ўтказилган тадқиқотлар ёки давлат рўйхатига олинганлик фактига ҳавола қилмаслиги;
  • вояга етмаганлар учун мўлжалланмаган маҳсулот рекламасида болалар тасвиридан фойдаланмаслиги керак.

БФҚнинг ҳар бир рекламаси маҳсулот дори воситаси эмаслиги ҳақидаги огоҳлантириш билан берилиши шарт. БФҚ рекламаси бўйича рағбатлантирувчи акциялар, масалан, ютуқли ўйинлар ўтказиш тақиқланган.

Шунинг учун БФҚ рекламасида ва қадоғида кўпинча «Дори воситаси эмас» деган ёзувни кўрасиз. Масалан, бу ёзув Экдиян БФҚ қутисида ҳам бор.

Муҳим. БФҚ касалликларни даволаш учун мўлжалланмаган ва шифокор тайинлаган даволаш ўрнини босмайди. БФҚ сабабли дори қабул қилишни тўхтатманг ва дозани ўзгартирманг. Туркистон аюгаси экстракти сақлаган БФҚ ҳомиладорлик ва эмизиш даврида, шунингдек 7 ёшгача бўлган болаларга тавсия этилмайди. Сурункали касаллигингиз бўлса ёки дори қабул қилсангиз, шифокор билан маслаҳатлашинг. Ҳомиладорлик ва эмизиш даврида бошқа ҳар қандай қўшимчани қабул қилишдан олдин ҳам шифокор билан маслаҳатлашинг.

Амалда БФҚни доридан қандай фарқлаш мумкин

Харид қилишдан олдин тўртта белгига қаранг:

  1. Ёзув. БФҚ рекламасида «Дори воситаси эмас» деган огоҳлантириш албатта бўлади.
  2. Ҳужжат. Дорида рўйхатдан ўтганлик гувоҳномаси ва дори воситалари давлат реестрида ёзув бўлади. БФҚда — рухсатнома ва БФҚлар реестрида ёзув.
  3. Ваъдалар. Дори йўриқномасида кўрсатмалар — у тайинланадиган касалликлар ва ҳолатлар ёзилади. БФҚ даволашни ваъда қила олмайди. Сотувчи қўшимча билан касалликни даволаш мумкин деса, бу эҳтиёт бўлиш учун сабаб.
  4. Сотиш жойи. Дорилар фақат дорихоналарда сотилади. БФҚни дорихонада ҳам, оддий дўконда ҳам, онлайн ҳам учратиш мумкин.

Харидор учун бу нимани англатади

БФҚнинг рухсатномаси ва давлат рўйхатидан ўтгани — қонуний сотувнинг мажбурий шарти, алоҳида сифат белгиси ёки самарадорлик исботи эмас. Улар маҳсулот овқатга қўшимча сифатида белгиланган тартиб-таомилдан ўтганини тасдиқлайди, холос.

БФҚни танлаётганда уни озиқ-овқат маҳсулоти сифатида баҳоланг: таркиби қандай ва қанча миқдорда, ишлаб чиқарувчи ким, ўзбек тилида маълумот борми, уни қаердан ва кимдан сотиб оляпсиз. Даволаш масалаларини эса шифокор билан муҳокама қилинг.

Савол-жавоб

БФҚ касалликни даволай оладими?

Йўқ. Ўзбекистон қонунчилигига кўра БФҚ — овқатга қўшиладиган қўшимча, дори воситаси эмас. Унинг рекламаси даволовчи хусусиятлар ҳақида таассурот уйғотмаслиги керак. Даволашни шифокор тайинлайди.

Ўзбекистонда БФҚга рухсатномани ким беради?

Соғлиқни сақлаш вазирлиги ҳузуридаги Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси. БФҚларнинг давлат реестрини ҳам шу қўмита юритади. Рухсатнома 5 йилга берилади.

Нега БФҚ фақат дорихоналарда сотилмайди?

«Фақат дорихона орқали» деган қоида қонунда дори воситалари учун белгиланган. БФҚни савдо қоидаларига риоя қиладиган сотувчилардан бошқа савдо шохобчаларида, жумладан онлайн ҳам сотиб олиш мумкин.

Манбалар

  1. «Дори воситалари ва фармацевтика фаолияти тўғрисида»ги Қонун, 25.04.1997, 415-I-сон (lex.uz)
  2. Вазирлар Маҳкамасининг 29.01.2025-йилдаги 48-сон қарори: Санитария-эпидемиологик осойишталик ва жамоат саломатлиги қўмитаси тўғрисидаги низом (lex.uz)
  3. Вазирлар Маҳкамасининг 18.12.2024-йилдаги 847-сон қарори, 63-илова: БФҚни олиб кириш ва ишлаб чиқариш учун рухсатнома паспорти (lex.uz)
  4. «Реклама тўғрисида»ги Қонун, 07.06.2022, ЎРҚ-776, 35-модда (lex.uz)
  5. Президентнинг 05.03.2026-йилдаги ПФ-35-сон Фармони: дори-дармон саноатида ишлаб чиқаришни рағбатлантириш чоралари (lex.uz)
  6. Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси: биологик фаол қўшимча дори воситаси сифатида сотилган ҳолат аниқланди, 10.04.2026

Мақола маълумот учун мўлжалланган ва шифокор маслаҳати ўрнини босмайди. Экдиян — биологик фаол қўшимча, дори воситаси эмас. Таҳририят сиёсати

Мундарижа

  1. БФҚ ва дори фарқи: қисқача
  2. Қонунга кўра дори воситаси нима
  3. БФҚ нима ва у бозорга қандай чиқади
  4. 2024–2026-йилларда нима ўзгарди
  5. БФҚ рекламаси: қонун нимани тақиқлайди
  6. Амалда БФҚни доридан қандай фарқлаш мумкин
  7. Харидор учун бу нимани англатади